Κυρίες και κύριοι,
η συζήτηση για το μέλλον του αγροτικού τομέα και της ελληνικής περιφέρειας ξεκινά από ένα πολύ συγκεκριμένο ερώτημα:
Πώς μπορούμε να δημιουργήσουμε ισχυρές αλυσίδες αξίας, από το χωράφι μέχρι την αγορά;
Για να απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα, πρέπει πρώτα να δούμε ποιο είναι το πρόβλημα.
Το πρώτο και βασικό πρόβλημα είναι το κόστος παραγωγής.
Το κόστος αυξάνεται. Αυξάνονται τα λιπάσματα, το πετρέλαιο, τα εργατικά και συνολικά οι εισροές που χρειάζεται ένας παραγωγός για να μπορέσει να καλλιεργήσει και να παράγει.
Την ίδια στιγμή, όμως, έχουμε ένα παράδοξο.
Οι αγρότες πουλάνε πολύ φθηνά το προϊόν τους, αλλά αυτό το προϊόν φτάνει ακριβό στο ράφι.
Και εδώ βρίσκεται ένα κρίσιμο ερώτημα:
Ποιος καρπώνεται την υπεραξία;
Πώς γίνεται ο παραγωγός να βρίσκεται σε τόσο δύσκολη οικονομική θέση και την ίδια στιγμή ο καταναλωτής να αντιμετωπίζει υψηλές τιμές;
Αυτό δείχνει ότι υπάρχει ένα πρόβλημα στη λειτουργία ολόκληρης της αλυσίδας.
Ο παραγωγός έχει μικρή διαπραγματευτική ισχύ.
Σε πολλά μέρη υπάρχει μικρή και κατακερματισμένη ιδιοκτησία.
Και την ίδια στιγμή υπάρχει περιορισμένη πρόσβαση σε δευτερεύουσες επιχειρήσεις, στην τυποποίηση, στη μεταποίηση και στην αποθήκευση.
Με άλλα λόγια, ο παραγωγός παράγει, αλλά δεν έχει πάντα τη δυνατότητα να συμμετέχει στα επόμενα στάδια της αλυσίδας και να καρπώνεται μεγαλύτερο μέρος της αξίας που δημιουργείται.
Αυτό είναι το πρόβλημα που πρέπει να αντιμετωπίσουμε.
Και για να το αντιμετωπίσουμε, πρέπει πρώτα να δούμε την πραγματική κατάσταση του αγροτικού τομέα.
Ο αγροτικός τομέας εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό κομμάτι της ελληνικής οικονομίας.
Σε όρους ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας, ο αγροτικός τομέας συμβάλλει σε ποσοστό 4,3%, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ τον Μάρτιο του 2026.
Σε όρους απασχόλησης, αποτελεί το 11,5%, σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα.
Την ίδια στιγμή, όμως, ο αγροτικός τομέας πάσχει από παραγωγικότητα και ανταγωνιστικότητα.
Οι αγροτικές εκμεταλλεύσεις, σύμφωνα με την έκθεση της Eurostat, συνεχώς μειώνονται από το 2007 και εφεξής.
Και αυτό μας δείχνει ότι δεν έχουμε απλώς ένα πρόβλημα εισοδήματος.
Έχουμε ένα βαθύτερο, δομικό πρόβλημα.
Κυρίαρχο γνώρισμα της Ελλάδας είναι η μικροϊδιοκτησία.
Το 73%, έναντι 62% του ευρωπαϊκού μέσου όρου, των αγροτικών ιδιοκτησιών προς εκμετάλλευση είναι έως 50 στρέμματα.
Την ίδια στιγμή, έχουμε μεγάλη ηλικία των απασχολούμενων.
Πάνω από τις μισές ιδιοκτησίες τις εκμεταλλεύονται αγρότες 55 ετών και άνω.
Και έχουμε και χαμηλή εξειδίκευση.
Μόλις το 0,7% των ιδιοκτησιών διαθέτει δυναμικό όλων των ηλικιακών ομάδων πλήρους αγροτικής εκπαίδευσης.
Στην ΕΕ είναι 10%.
Άρα έχουμε μπροστά μας έναν αγροτικό τομέα που αντιμετωπίζει ταυτόχρονα ζητήματα παραγωγικότητας, ανταγωνιστικότητας, μεγέθους των εκμεταλλεύσεων, ηλικίας και εκπαίδευσης.
Και όλα αυτά δεν μένουν μόνο μέσα στο χωράφι.
Έχουν άμεσο αντίκτυπο στην ίδια την ελληνική περιφέρεια.
Η εγκατάλειψη της παραγωγής σημαίνει εγκατάλειψη γης.
Η εγκατάλειψη γης σημαίνει λιγότερη τοπική οικονομική δραστηριότητα.
Η μείωση της οικονομικής δραστηριότητας επιταχύνει τη δημογραφική συρρίκνωση.
Και έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος:
χαμηλό αγροτικό εισόδημα → εγκατάλειψη παραγωγής → λιγότερες θέσεις εργασίας → λιγότεροι νέοι → αποδυνάμωση υπηρεσιών → περαιτέρω εγκατάλειψη της υπαίθρου.
Όταν ένας αγρότης εγκαταλείπει το χωράφι του, δεν χάνουμε μόνο έναν παραγωγό. Χάνουμε εισόδημα, οικονομική δραστηριότητα, έναν κάτοικο, έναν καταναλωτή, έναν μαθητή, έναν άνθρωπο που κρατά ζωντανό το χωριό.
Γι’ αυτό και η συζήτηση για τον αγροτικό τομέα δεν μπορεί να είναι αποκομμένη από τη συζήτηση για την περιφέρεια.
Δεν αφορά μόνο την παραγωγή.
Αφορά την οικονομική δραστηριότητα.
Αφορά την απασχόληση.
Αφορά τον πληθυσμό.
Αφορά το μέλλον των τοπικών κοινωνιών.
Εν ολίγοις, ο πρωτογενής τομέας στην Ελλάδα είναι εγκλωβισμένος ανάμεσα στη χαμηλή παραγωγικότητα που προκύπτει από δομικά προβλήματα, εξωγενείς παράγοντες και την απροθυμία του κράτους να λάβει ουσιαστικά μέτρα. Την ίδια στιγμή, η κλιματική αλλαγή έχει έρθει ήδη.
Και επομένως δεν έχουμε την πολυτέλεια να περιμένουμε.
Οι λύσεις επομένως πρέπει να κινούνται στους αντίστοιχους άξονες:
Κεντρική αλλαγή του μοντέλου παραγωγής.
Κρατική αρωγή και παρέμβαση υπέρ του πρωτογενή τομέα.
Εξάλειψη φαινομένων αισχροκέρδειας.
Θωράκιση απέναντι στην κλιματική αλλαγή.
Αυτοί είναι οι άξονες πάνω στους οποίους πρέπει να κινηθούμε.
Πρώτα απ’ όλα, πρέπει να ενισχύσουμε τη δύναμη των ίδιων των παραγωγών.
Χρειαζόμαστε ισχυρούς συνεταιρισμούς.
Χρειαζόμαστε συλλογικές αγορές εφοδίων.
Χρειαζόμαστε συλλογική εμπορία και διαπραγμάτευση τιμών.
Χρειαζόμαστε κοινές υποδομές αποθήκευσης.
Χρειαζόμαστε συλλογική απόκτηση αναβαθμισμένου και καινούργιου αγροτικού εξοπλισμού για την αύξηση της παραγωγικότητας.
Και χρειαζόμαστε συμβολαιακή γεωργία με διαφάνεια και κανόνες.
Γιατί ο μεμονωμένος παραγωγός έχει περιορισμένη δυνατότητα να διαπραγματευτεί.
Όταν όμως οι παραγωγοί οργανώνονται, μπορούν να αποκτήσουν μεγαλύτερη δύναμη στην αγορά.
Από τον μεμονωμένο αγρότη που πουλά την παραγωγή του, στον οργανωμένο παραγωγό που διαπραγματεύεται και αυξάνει την αξία της.
Αυτό πρέπει να είναι μία από τις βασικές αλλαγές στο παραγωγικό μας μοντέλο.
Ο δεύτερος άξονας είναι η δημιουργία προστιθέμενης αξίας στην Ελλάδα.
Χρειαζόμαστε τυποποίηση.
Χρειαζόμαστε μεταποίηση.
Χρειαζόμαστε ισχυρό branding.
Χρειαζόμαστε πιστοποίηση.
Χρειαζόμαστε logistics.
Χρειαζόμαστε εξαγωγές.
Χρειαζόμαστε σύνδεση της παραγωγής με τη βιομηχανία τροφίμων.
Και χρειαζόμαστε σύνδεση των πανεπιστημίων και των ερευνητικών κέντρων με την παραγωγή.
Γιατί δεν αρκεί να παράγουμε ένα προϊόν.
Πρέπει να μπορούμε να το μεταποιούμε, να το τυποποιούμε, να το πιστοποιούμε και να το προωθούμε στις αγορές.
Ο στόχος είναι από το «παράγω» να περάσουμε στο «παράγω – μεταποιώ – τυποποιώ – εξάγω».
Μόνο έτσι μπορούμε να δημιουργήσουμε περισσότερη προστιθέμενη αξία και να ενισχύσουμε ολόκληρη την αλυσίδα.
Ο τρίτος άξονας είναι η μείωση του κόστους παραγωγής και η καταπολέμηση της αισχροκέρδειας.
Χρειάζεται μείωση του ΦΠΑ σε βασικά αγροτικά προϊόντα, όπως τα λιπάσματα.
Χρειάζεται στήριξη των αγροτών αναφορικά με το αγροτικό πετρέλαιο, με αφορολόγητο στην αντλία.
Χρειάζεται καθιέρωση σταθερής τιμής ηλεκτρικής ενέργειας στα 7 λεπτά ανά κιλοβατώρα για αγροτική και κτηνοτροφική χρήση.
Χρειάζεται θεσμοθέτηση ανώτατης τιμής για γεωργικά και κτηνιατρικά φάρμακα και σπόρους, έως +30% από τον μέσο όρο των πέντε χαμηλότερων τιμών στα κράτη-μέλη της ΕΕ, με βάση τη δραστική ουσία.
Και χρειάζεται εξονυχιστικός έλεγχος της πορείας που ακολουθεί ένα προϊόν ώστε να φτάσει από το χωράφι στο ράφι.
Γιατί, τελικά, αυτό είναι και το βασικό ερώτημα με το οποίο ξεκινήσαμε.
Τι συμβαίνει στην πορεία από το χωράφι μέχρι το ράφι;
Ποιος διαμορφώνει την τελική τιμή;
Ποιος καρπώνεται την υπεραξία;
Αυτό πρέπει να το γνωρίζουμε.
Ο τέταρτος άξονας αφορά την κλιματική ανθεκτικότητα και τους φυσικούς πόρους.
Χρειάζεται εκσυγχρονισμός των υποδομών για καλύτερη διαχείριση των φυσικών πόρων και, ιδιαίτερα, των αρδευτικών έργων.
Χρειάζονται αντιπλημμυρικά έργα.
Χρειάζεται αναδιάρθρωση καλλιεργειών όπου απαιτείται.
Χρειάζεται precision farming.
Χρειάζεται ευφυής γεωργία, έξυπνη διαχείριση πόρων, μεταβλητή δόση λιπασμάτων και φαρμάκων και ανάπτυξη εφαρμογών.
Και χρειάζεται να αξιοποιήσουμε νέες μορφές γεωργίας.
Κάθετη γεωργία, για εξοικονόμηση χώρου.
Υδροπονία.
Αεροπονία.
Η κλιματική αλλαγή έχει ήδη έρθει.
Και επομένως πρέπει να προσαρμόσουμε την παραγωγή μας στις νέες συνθήκες.
Ο πέμπτος άξονας αφορά τους νέους αγρότες και την επιστημονική αναβάθμιση του αγροτικού δυναμικού.
Χρειάζεται πρόσβαση των νέων στη γη και ουσιαστική στήριξή τους στα πρώτα βήματα.
Χρειάζονται κίνητρα για την εγκατάσταση νέων αγροτών.
Χρειάζεται αναβάθμιση και γεωγραφική επέκταση των ΕΠΑΣ Αγροτικής Εκπαίδευσης, με ταυτόχρονη θεσμοθέτηση Εθνικού Συστήματος Δια Βίου Μάθησης για τους αγρότες.
Και χρειάζεται ολοκληρωμένη ενίσχυση των νέων αγροτών, με διπλασιασμό του πριμ πρώτης εγκατάστασης, πρόσβαση στη δημόσια γη και κίνητρα προς ιδιοκτήτες αγροτικής γης για την παραχώρησή της σε νέους παραγωγούς.
Θέλουμε να γίνει το χωράφι θελκτικό για νέους εργαζόμενους και επιστήμονες.
Γιατί μόνο έτσι θα ξεκινήσει η αναγέννηση της περιφέρειας.
Γιατί χωρίς νέους ανθρώπους δεν μπορεί να υπάρξει ανανέωση της παραγωγής.
Και χωρίς ανανέωση της παραγωγής δεν μπορεί να υπάρξει αναγέννηση της περιφέρειας.
Ο έκτος άξονας αφορά τη διαφάνεια και τις αγροτικές ενισχύσεις.
Οι ενισχύσεις πρέπει να πηγαίνουν στον πραγματικό παραγωγό.
Χρειάζεται θεσμοθέτηση σταθερού και δεσμευτικού χρονοδιαγράμματος για την υποβολή, αξιολόγηση και πληρωμή των προγραμμάτων Αγροτικής Ανάπτυξης, καθώς και για την υποβολή των δηλώσεων Ενιαίας Ενίσχυσης στις αρχές κάθε έτους.
Η ψηφιοποίηση πρέπει να μειώνει τη γραφειοκρατία και να αυξάνει τον έλεγχο.
Η εμπιστοσύνη του αγρότη στο κράτος είναι προϋπόθεση για οποιαδήποτε μακροπρόθεσμη αγροτική πολιτική.
Και χρειάζεται λειτουργία ανεξάρτητου Οργανισμού Αγροτικών Πληρωμών, του ΟΠΕΚΕΠΕ, υπό την εποπτεία του ΥΠΑΑΤ και της Επιτροπής Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής.
Η διαλεύκανση της υπόθεσης του ΟΠΕΚΕΠΕ είναι ζήτημα τιμής για την αγροτιά στην Ελλάδα που τόσα άκουσε για τα καμώματα μιας συμμορίας που εκβίαζε και εκμεταλλευόταν πολιτικές και κομματικές γνωριμίες για να πλουτίζει και να κάνει ντόλτσε βίτα βόλτες με πόρσε. Όση σχέση έχει ο μέσος αγρότης με την κυρία Σεμερτζίδου και τον Φραπέ, άλλη τόση έχει ο Φραπές με την φιλαλήθεια.
Η διαφάνεια, λοιπόν, δεν είναι μια παράλληλη συζήτηση.
Είναι αναπόσπαστο κομμάτι της αγροτικής πολιτικής.
Ο παραγωγός πρέπει να ξέρει ότι το κράτος λειτουργεί με κανόνες, ότι οι ενισχύσεις πηγαίνουν εκεί που πρέπει και ότι υπάρχει έλεγχος.
Κυρίες και κύριοι,
όλα όσα συζητήσαμε καταλήγουν σε ένα βασικό συμπέρασμα.
Χρειαζόμαστε ένα νέο μοντέλο αγροτικής ανάπτυξης.
Ένα μοντέλο που δεν θα αφορά μόνο την παραγωγή, αλλά ολόκληρη την αλυσίδα αξίας.
Ένα μοντέλο που θα δίνει δύναμη στον παραγωγό.
Που θα δημιουργεί προστιθέμενη αξία στην Ελλάδα.
Που θα μειώνει το κόστος παραγωγής.
Που θα αντιμετωπίζει την αισχροκέρδεια.
Που θα θωρακίζει την παραγωγή απέναντι στην κλιματική αλλαγή.
Που θα δίνει χώρο και προοπτική στους νέους αγρότες.
Που θα στηρίζεται στη διαφάνεια και στην εμπιστοσύνη.
Το ΠΑΣΟΚ δεν είναι εδώ για να επικαλεστεί το δικαίωμα της σιωπής.
Είναι εδώ για να προσφέρει λύσεις που αφορούν τον καταναλωτή, γιατί μπορεί να υπάρξει μεγαλύτερη διαφάνεια και αποτελεσματικότερη αλυσίδα.
Αφορούν τον αγρότη, γιατί αυξάνεται η δυνατότητα να κρατήσει μεγαλύτερο μέρος της αξίας.
Αφορούν τον εργαζόμενο, γιατί δημιουργούνται θέσεις εργασίας στη μεταποίηση, στην τυποποίηση, στα logistics και στις υπηρεσίες.
Αφορούν τον νέο, γιατί δημιουργούνται λόγοι να μείνει ή να επιστρέψει στην Περιφέρεια.
Αφορούν τις μικρές επιχειρήσεις, γιατί συνδέονται με την τοπική παραγωγή.
Αφορούν την Περιφέρεια, γιατί το εισόδημα επανεπενδύεται τοπικά.
Και αφορούν τη χώρα, γιατί ενισχύεται η παραγωγική βάση και η διατροφική ασφάλεια και η αυτάρκεια.
Γιατί, τελικά, αν θέλουμε να κρατήσουμε ζωντανή την ελληνική ύπαιθρο, δεν αρκεί να κρατήσουμε τον αγρότη στο χωράφι.
Πρέπει να τον στηρίξουμε ώστε αυτό το χωράφι να παράγει αξία.
Αυτό σημαίνει μια νέα αλυσίδα αξίας:
περισσότερη δύναμη στον παραγωγό,
μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία στην ελληνική οικονομία,
καλύτερες προοπτικές για την Περιφέρεια.
From the field to the market δεν σημαίνει απλώς να φτάσει ένα προϊόν στο ράφι.
Σημαίνει να φτάσει στο ράφι δημιουργώντας αξία για ολόκληρη την κοινωνία που το παρήγαγε.